
(دکتر حسابی در کنار آلبرت اینشتین)
شرکت راهسازی فرانسوی که استاد در آن مشغول به کار بودند, به پاس قدردانی از زحماتشان, ایشان را برای ادامه تحصیل به کشور فرانسه اعزام کرد و بدین ترتیب در سال1924 (م) به مدرسه عالی برق پاریس وارد و در سال 1925 (م) فارغ التحصیل شدند.
همزمان با تحصیل در رشته معدن, در راه آهن برقی فرانسه مشغول به کار گردیدند و پس از پایان تحصیل در این رشته کار خود را در معادن آهن شمال فرانسه و معادن زغال سنگ ایالت “سار” آغاز کردند. سپس به دلیل وجود روحیه علمی, به تحصیل و تحقیق, در دانشگاه سوربن, در رشته فیزیک پرداختند و در سال 1927 (م) در سن بیست و پنج سالگی دانشنامه دکترای فیزیک خود را , با ارائه رساله ای تحت عنوان “حساسیت سلول های فتوالکتریک”, با درجه عالی دریافت کردند.
استاد با شعر و موسیقی سنتی ایران و موسیقی کلاسیک غرب به خوبی آشنایی داشتند وایشان در چند رشته ورزشی موفقیت هایی کسب نمودند که از آن میان می توان به دیپلم نجات غریق در رشته شنا اشاره نمود.
پروفسور حسابی به دلیل عشق به میهن و با وجود امکان ادامه تحقیقات در خارج از کشور به ایران بازگشت و با ایمان و تعهد, به خدمتی خستگی ناپذیر پرداخت تا جوانان ایرانی را با علوم نوین آشنا سازد. پایه گذاری علوم نوین و تاسیس دارالمعلمین و دانشسرای عالی, دانشکده های فنی و علوم دانشگاه تهران, نگارش ده ها کتاب و جزوه و راه اندازی و پایه گذاری فیزیک و مهندسی نوین, ایشان را به نام پدر علم فیزیک و مهندسی نوین ایران در کشور معروف کرد. حدود هفتاد سال خدمت علمی ایشان در گسترش علوم روز و واژه گزینی علمی در برابر هجوم لغات خارجی و نیز پایه گذاری مراکز آموزشی, پژوهشی, تخصصی, علمی و …, از جمله اقدامات ارزشمند استاد به شمار می رود که برای نمونه به مواردی اشاره می کنیم:
_ اولین نقشه برداری فنی و تخصصی کشور (راه بندرلنگه به بوشهر)
_ اولین راهسازی مدرن و علمی ایران (راه تهران به شمشک)
_ پایه گذاری اولین مدارس عشایری کشور
_ پایه گذاری دارالمعلمین عالی
_ پایه گذاری دانشسرای عالی
_ ساخت اولین رادیو در کشور
_ راه اندازی اولین آنتن فرستنده در کشور
_ راه اندازی اولین مرکز زلزله شناسی کشور
_ راه اندازی اولین رآکتور اتمی سازمان انرژی اتمی کشور
_ راه اندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران
_ تعیین ساعت ایران
_ پایه گذاری اولین بیمارستان خصوصی در ایران, به نام بیمارستان “گوهرشاد”
_ شرکت در پایه گذاری فرهنگستان ایران و ایجاد انجمن زبان فارسی
_تدوین اساسنامه طرح تاسیس دانشگاه تهران
_ پایه گذاری دانشکده فنی دانشگاه تهران
_ پایه گذاری دانشکده علوم دانشگاه تهران
_ پایه گذاری شورای عالی معارف
_ پایه گذاری مرکز عدسی سازی اپتیک کاربردی در دانشکده علوم دانشگاه تهران
_ پایه گذاری بخش آکوستیک در دانشگاه و اندازه گیری فواصل گام های موسیقی ایرانی به روش علمی
_ پایه گذاری و برنامه ریزی آموزش نوین ابتدایی و دبیرستانی
_ پایه گذاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
_ پایه گذاری مرکز تحقیقات اتمی دانشگاه تهران
_ پایه گذاری اولین رصدخانه نوین در ایران
_ پایه گذاری مرکز مدرن تعقیب ماهواره ها در شیراز
_ پایه گذاری مرکز مخابرات اسدآباد همدان
_ پایه گذاری انجمن موسیقی ایران و مرکز پژوهش های موسیقی
_ پایه گذاری کمیته پژوهشی فضای ایران
_ ایجاد اولین ایستگاه هواشناسی کشور (در ساختمان دانشسرای عالی در نگارستان دانشگاه تهران)
_ تدوین اساسنامه و تاسیس موسسه ملی ستاندارد
_ تدوین آیین نامه کارخانجات نساجی کشور و رساله چگونگی حمایت دولت در رشد این صنعت
_ پایه گذاری واحد تحقیقاتی صنعتی سغدایی (پژوهش و صنعت در الکترونیک, فیزیک, فیزیک اپتیک, هوش مصنوعی)
_ راه اندازی اولین آسیاب آبی تولید برق (ژنراتور) در کشور
_ ایجاد اولین کارگاه های تجربی در علوم کاربردی در ایران
_ ایجاد اولین آزمایشگاه علوم پایه در کشور
تحقیقات و تالیفات فرهنگی
_ نگارش کتاب” فرهنگ حسابی “
_ نگارش کتاب” فرهنگ نامهای ایرانی “
_ نگارش “راه ما”, 1935
_ تدوین قانون تاسیس دانشگاه تهران, 1312
_ نگارش کتاب فیزیک دوره اول متوسطه(دبیرستان), 1318
_ تدوین صورتجلسه آکادمی ملی علوم, 1326
_ تدوین آیین نامه امور مالی دانشگاه تهران, 1340
_ نگارش “فیزیک جدید و فلسفه ایران باستان”, تهران, 1342
_ نگارش “شجره نامه خانواده حسابی”, 1346
_ نگارش “توانایی زبان فارسی”, تهران, 1350
_ گردآوری “دیوان حسابی”, متعلق به قرن 17, 1354
_ نگارش “وندها و گهواژه های فارسی”, 1368
_ نگارش “چگونگی تاریخ ایران “
_ نگارش “یادواره پروفسور اینشتین” به مناسبت درگذشت ایشان در دانشگاه تهران
_ تدوین افعال فرانسه به فارسی
_ تحقیق در مورد دیوان حافظ و تفسیر غزلیات حافظ
_ تحقیق در مورد گلستان سعدی
_ تحقیق در مورد دیوان باباطاهر تحقیقات و تالیفات علمی
_ رساله دکترا “حساسیت سلول های فتوالکتریک”, چاپ دانشگاه پاریس, 1927
_ نگارش رساله “تفسیر امواج دوبروی”, به زبان فرانسه, 1945
_ تحقیق علمی “استنتاج ساختمان ذرات اصلی هسته اتم از نظریه نسبیت عمومی اینشتین “, دانشگاه پرینستون, 1946
_ نگارش رساله “ماهیت ماده”, دانشگاه تهران, 1946
_ نگارش مقاله “ذرات پیوسته”, چاپ آکادمی علوم آمریکا, 1947
_ تحقیق اثر مجاورت ماده بر مسیر نور در دانشگاه شیکاگو با عنوان همکارتحقیقاتی در انیستیتوی علوم هسته ای شیکاگو, 1947
_ تحقیق علمی در دانشگاه شیکاگو, درباره “انحراف شعاع نوارانی در مجاورت ماده”, 1948
_ تحقیق علمی “اصلاح قانون جاذبه عمومی نیوتن” و “قانون میدان الکترومانیتیک ماکسول”, 1326
_ تحقیق علمی “اثر ماده بر مسیر عبور نور و انحراف شعاع نورانی در مجاورت سطح یک جسم”, انیستیتو علمی شیکاگو, 1326
_ نگارش کتاب “الکترودینامیک”
_ نگارش کتاب “نگره الکتریکی”
_ نگارش کتاب “دیدگانی فیزیکی”, دانشگاه تهران, 1340
_ نگارش کتاب “نگره کاهنربایی”, دانشگاه تهران, 1345
_ نگارش کتاب “فیزیک حالت جامد”, دانشگاه تهران, 1348
_ نگارش کتاب “دیدگانی کوانتیک”, دانشگاه تهران, 1358
_ نگارش “واژه نامه تخصصی فیزیک”, 1340 تا 1369
_ ادامه تحقیق نظری مربوط به “ساختمان ذرات اصلی هسته اتم”, دانشگاه تهران و تحقیق آزمایشگاهی درباره “عبور نور در مجاورت ماده” در دانشکده علوم دانشگاه تهران
_ تحقیق درباره اثر “موسبوئر “
_ نگارش مقاله “وجود ذره باردار با جرمی بزرگتر الکترون “
_ تحقیق درباره انواع ذرات اصلی و تعداد آنها
_ تحقیق درباره شکل فرمول قانون نیروی جاذبه
_ تحقیق درباره شکل فرمول قانون نیروی جاذبه الکتریکی
_ تحقیق درباره شکل فرمول قانون نیروی جاذبه مغناطیسی
_ تحقیق درباره شکست نور در نزدیکی سطح یک جسم
_ تحقیق در مورد لیزرها و نور همدوس
_ تحقیق در مورد ارتعاش هسته مغناطیس
_ نگارش رساله “نظریه ذره های بی نهایت گسترده”, دانشگاه تهران,1977
روحش شاد